Ашиггүй ажиллаж байгаагаа яаж мэдэх вэ?

Уншихад 4 минут Санхүүгийн зөвлөгөө Эрхэм Түнш Консалтинг

Олон бизнес эзэн “ажил явж байна” гэж боддог ч үнэн хэрэгтээ ашиггүй, бүр алдагдалтай ажиллаж байдаг. Энэ үнэнийг хожуу мэдэх тусам бизнесээ аврах боломж улам багасна. Энэ нийтлэлд ашиггүй ажиллаж байгаа эсэхийг хэрхэн таних, ямар арга хэмжээ авах талаар тайлбарлая.

Ашиггүй ажиллаж байна гэж юу гэсэн үг вэ?

Ашиггүй ажиллана гэдэг нь бизнесийн борлуулалтын орлого нь зардлаа нөхөж чадахгүй болох, эсвэл нөхөж байгаа ч өсөлт, хөгжилд хүрэлцэхгүй байх нөхцөл байдлыг хэлнэ. Энэ нь зөвхөн “мөнгө байхгүй” гэсэн зүйл биш. Заримдаа касс дүүрэн мөнгөтэй ч санхүүгийн тайлангаа задлан үзвэл бодит байдал дээр алдагдалтай явж байдаг.

Монголын олон жижиг, дунд бизнес эрхлэгч санхүүгийн тайлангаа сар бүр гаргадаггүй, эсвэл гаргасан ч задлан шинжилдэггүй учраас алдагдлыг хожуу мэдэрдэг. Хүндрэлд орсон хойноо мэдэх тусам гарах гарц багасна. Иймд бизнесийн тоо, статистикыг тогтмол хянах, дүн шинжилгээ хийх нь амжилттай эзэдийн нийтлэг зуршил юм. Үүний тулд тогтмол давтамжтайгаар санхүүгийн үзүүлэлтүүдээ хянаж, шийдвэр гаргалтаа тоо баримтад үндэслэх шаардлагатай.

Бас нэг түгээмэл алдаа бол “бэлэн мөнгөтэй = ашигтай” гэж андуурах явдал. Тань дансанд мөнгө байгаа байж магадгүй, гэхдээ энэ нь үйлчлүүлэгчээс цуглуулсан өмнөх захиалгын төлбөр эсвэл зээлээр авсан мөнгө байж болно. Бодит ашгийг зөвхөн санхүүгийн тайлан л харуулна.

Ашиггүй ажиллаж байгаагийн 7 тод дохио

Дараах шинж тэмдгүүд илэрч байвал бизнес тань ашиггүй ажиллаж байгаа гэсэн дохио юм:

Орлогоос зардал давах: Сар бүрийн орлогын тайланд зардлын дүн борлуулалтын орлогоос өндөр гарч байвал шууд алдагдалтай ажиллаж байна гэсэн үг.
Мөнгөн гүйлгээ хасах гарах: Үндсэн үйл ажиллагааны цэвэр мөнгөн гүйлгээ сөрөг утгатай байх, банкны үлдэгдэл тогтмол буурах.
Өр төлбөр өсөх: Нийт хөрөнгөнд эзэлж буй өр төлбөрийн хувь сар бүр нэмэгдэх, бэлтгэн нийлүүлэгчдэдээ цаг тухайд нь төлж чадахгүй болох.
Цалин олгох хүндрэлтэй болох: Сар бүр цалин өгөх өдөр ойртохоор санаа зовох, эсвэл ажилтнуудад хагас цалин олгох болсон.
Татвар, шимтгэлд хоцрох: ХХОАТ, НДШ, НӨАТ-ыг хугацаандаа төлж чадахгүй болсон.
Бараа материалын эргэлт удаашрах: Агуулахад бараа удаан хугацаагаар хэвтэх, борлуулалт буурах.
Хувийн данснаас бизнесийн зардал хаах: Эзэн өөрийн хувийн мөнгөөр компанийн зардлыг тогтмол санхүүжүүлэх болсон үед.

Санхүүгийн тайлангаар хэрхэн оношлох вэ?

Ашиггүй ажиллаж байгаа эсэхийг үнэн зөв мэдэх хамгийн найдвартай арга бол санхүүгийн тайлангаа задлан шинжлэх явдал юм. Тайлангийн гурван үндсэн хэсгээс дараах байдлаар оношилно:

Орлогын тайлангаас:

Цэвэр ашиг (Орлого – Зардал) сөрөг гарвал тэр өөрөө хариулт. Гэхдээ цэвэр ашиг эерэг гарсан ч ашгийн маржин маш бага (2–3%) бол бизнесийн өсөлтийг хангахад хүрэлцэхгүй гэдгийг мартаж болохгүй.

Балансаас:

Нийт өр төлбөрийг нийт хөрөнгөнд харьцуулсан харьцаа 0.7-оос дээш гарвал санхүүгийн эрсдэлд орсон гэдгийг харуулна.

Мөнгөн гүйлгээний тайлангаас:

Үндсэн үйл ажиллагааны мөнгөн гүйлгээ сөрөг гарвал бизнес өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлж чадахгүй байгаагийн илрэл юм.

ЗӨВЛӨГӨӨ Санхүүгийн тайланг улирал бүр биш, сар бүр гаргаж байгаарай. Энэ нь ашиггүй ажиллаж байгааг эрт оношлох, шуурхай арга хэмжээ авах боломжийг олгоно.

Ашиггүй ажиллаж байвал ямар арга хэмжээ авах вэ?

Алдагдлыг таньсаны дараа дараах гурван үндсэн чиглэлээр ажиллах хэрэгтэй:

Зардлыг бууруулах: Ашиггүй салбар, бүтээгдэхүүнийг хаах, илүүдэл орон тоо цомхотгох, шаардлагагүй бэлтгэн нийлүүлэгчдээс татгалзах.
Орлогыг өсгөх: Маркетингийн стратегиа дахин шинжлэх, шинэ зах зээл хайх, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах.
Санхүүгийн хяналтыг сайжруулах: Дотоод журам боловсруулах, ерөнхий нягтлан бодогчтой хамтран ажиллах, цахим бүртгэлийн систем нэвтрүүлэх.

Анхааруулга: Ашиггүй ажилласаар байгаад зээл, өрөнд орсон үед бизнесийг авран үлдэх боломж эрс багасдаг. Эрсдэлийг эрт мэдрэх тусмаа гарах гарц олон байх болно.

Дүгнэлт

Ашиггүй ажиллаж байгаагаа таних анхны алхам бол санхүүгийн тайлантайгаа ойр байх, тоог мэдэх явдал юм. Олон бизнес эзэн “санхүү бол нягтлангийн ажил” гэж боддог ч үнэн хэрэгтээ санхүүгийн мэдээлэл нь шийдвэр гаргалтын үндсэн хэрэгсэл юм. Мэргэжлийн зөвлөхтэй хамтран ажиллах нь ашиггүй байдалд орохоос сэргийлж, бизнесээ системтэй хөгжүүлэх хамгийн найдвартай арга зам.

Бизнес тань өсөж байгаа эсэхээ мэдэхийн тулд жил бүрийн санхүүгийн үзүүлэлтээ өмнөх жилтэйгээ харьцуулж дүгнэдэг байх хэрэгтэй. Орлого өссөн ч ашгийн маржин буурсан бол үр ашиг муудаж байна гэсэн үг. Эсрэгээрээ, орлого тогтвортой ч цэвэр ашиг өсч байгаа бол зардлын удирдлага сайн ажиллаж байгаагийн дохио. Эдгээр харьцуулалт нь зөвхөн санхүүгийн тоог мэдэхээс гадна бизнесийн чиглэлийг зөв тогтооход тусална.